Verantwoording



Er zijn onlangs uitspraken van mij in de media verschenen die sommigen doen schrikken en bij anderen verontwaardiging oproepen. Daarnaast is er een groep die blij is dat iemand zegt wat zij al lang denken en waaronder zij lijden.

Ik heb gisteren bij de viering ter gelegenheid van de inbezitname van de zetel door Mgr. de Korte nogal wat collega’s gesproken, tegen wie ik zei: “Vanmorgen stond in het Nederlands Dagblad dat ik heb gezegd dat de paus manipulatief en dictatoriaal is”. En er waren verschillende collega’s die zeiden: “Maar dat is hij toch ook. Je hebt gewoon gelijk”.  Ik wilde me er eigenlijk voor verontschuldigen dat mij deze woorden dank zij de vragen en opmerkingen van een handige journalist ontschoten waren. Het is namelijk niet zo vanzelfsprekend dat je als priester openlijk kritiek levert op de paus. Prof. Paul van der Geest noemt het dan ook “onverantwoordelijk” wat ik gedaan heb. Gisteren werd het me duidelijk dat er velen zijn wier gevoelens ik vertolk, al zijn er ook nogal wat orthodoxe priesters die hun ogen sluiten voor wat de paus zegt en doet. Want je mag toch geen kritiek op de paus hebben. Hij is toch de plaatsvervanger van Christus. En ze putten zich uit in gedachtekronkels om te verantwoorden dat de paus zou handelen overeenkomstig de gezonde traditie van de Kerk. De liberale groep juicht de paus toe. Want zij horen in zijn woorden een duidelijke verandering van de leer die tot nu toe gegolden heeft met name wat betreft de seksuele moraal. En daar hebben ze al lang naar verlangd.

Mag je als katholiek openlijk kritiek leveren op paus of bisschop? Ja, dat mag als er serieuze redenen voor zijn. Ik citeer het Wetboek van Canoniek Recht canon 212 § 3 : “Naargelang van de kennis, de deskundigheid en het aanzien dat zij genieten, hebben christengelovigen het recht, zelfs ook soms de plicht, hun mening over wat het welzijn van de Kerk aangaat aan de gewijde Herders kenbaar te maken en deze, met behoud van de zuiverheid van geloof en zeden en van de eerbied jegens de Herders, en rekening houdend met het algemeen nut en de waardigheid van de personen, aan de overige christengelovigen bekend te maken”.  Op basis van dit grondrecht beargumenteer ik dat de paus ten aanzien van de bisschoppensynode “manipulatief” is. Hij heeft geprobeerd de bisschoppenvergadering voor het blok te zetten om uitkomsten te verkrijgen die bisschoppen niet wilden. En toen 11 kardinalen zich tijdens de synode in een vertrouwelijke brief tot de paus wendden met een verzoek om meer duidelijkheid, heeft de paus die brief laten uitlekken en gedaan alsof deze kardinalen tegen de paus waren. Hij heeft hen diezelfde avond nog op een onbehoorlijke manier uitgefoeterd zonder hen uitdrukkwelijk te noemen maar zo dat iedereen begreep wie hij bedoelde. Dit noem ik bij iemand die de mond heeft over zgn. synodaliteit dictatoriaal gedrag. Daarbij gaat het om voor Kerk cruciale dingen zoals haar moraal en de daaruit voortvloeiende kerkelijke praktijk. We moeten hierbij opmerken dat niemand in de Kerk het recht en de macht heeft (ook de paus niet) om de overgeleverde leer van de Kerk en de daarmee samenhangende praktijk te veranderen of in gevaar te brengen.

De paus is al geruime tijd bezig – en mensen uit zijn entourage zoals Mgr. Bruno Forte zeggen het ook onomwonden – vaagheid te creëren op het gebied van de seksuele moraal van de Kerk, zodanig dan men hem niet kan vangen op ketterij maar dat wel iedere liberaal er uit kan lezen wat hij wil en kan doen wat hij wil. En dat laatste is ook duidelijk de bedoeling van de paus als hij verwijst naar kardinaal Schönborn als de beste interpretator van Amoris Laetitia. Deze kardinaal ziet het pauselijk schrijven als een bevestiging van de liberale praktijk die in Wenen al lang bestaat. De paus verwijst niet naar de normale instantie, de prefect van de Congregatie voor geloofsleer, kardinaal Mülller. Deze doet overigens alsnog verwoede pogingen het stuk in overeenstemming te brengen met de traditionele leer van de Kerk, maar niet met al te veel succes, en hij doet dat niet in Rome maar in Spanje.

Bij alle voorgaande pausen die ik heb meegemaakt en die toch allemaal heel verschillende personen waren, is het nooit in me opgekomen dat ik in de toekomst ooit een dergelijke kritiek op een paus zou leveren. De paus leek mij in zijn ambt en in zijn persoon onaantastbaar.
De persoon van deze paus heeft bij mij wel radicaal een einde gemaakt aan iedere vorm van papolatrie zo ik daar al ooit last van heb gehad. Papolatrie is een soort van pausverering waarin ieder woord uit zijn mond als heilig zoniet onfeilbaar beschouwd wordt. Want de paus heeft het niet per se bij het rechte eind als hij zomaar iets zegt of zelfs niet als hij een stuk van honderden pagina’s schrijft. De inhoud van zijn woorden moet gemeten worden aan de overgeleverde leer van de Kerk; zijn woorden moeten katholiek zijn, orthodox. Als ze dat niet zijn, of als ze onduidelijk zijn, mogen en moeten we er kritiek op hebben, al heeft het als bijkomend effect dat zijn geloofwaardigheid als garant van het geloof in zijn gewone spreken ernstig zal verminderen.

Ook heb ik nogal kritiek ontvangen op uitlatingen over Mgr. de Korte en mijn gebrek aan blijdschap over zijn benoeming. De nieuwe Bisschop heeft gisteren in een mooie preek opgeroepen dicht bij Christus te blijven en de onvruchtbare verdeeldheid te overwinnen. Daar kan ik het van harte mee eens zijn. Wat is echter de weg om de onvruchtbare verdeeldheid te overwinnen? Die weg heb ik niet horen noemen.

Als het betekent: de verschillen toedekken in een zekere wollige vriendelijkheid, dan geloof ik daar niet in. Dan zal de verdeeldheid blijven bestaan. En omdat het kwade altijd garen spint bij onduidelijkheid, zal het kwade toenemen en daarmee het einde van de kerkelijke gemeenschap verhaasten.
Als het betekent dat priesters zich niet meer mogen houden aan liturgische en andere kerkelijke voorschriften maar daarin laks (men noemt dat liever pastoraal maar wat is in a name?) zouden moeten worden, dan zullen veel priesters gefrustreerd en van de bisschop vervreemd raken.

Ik ben misschien een beetje allergisch voor uitdrukkingen als “muren afbreken” en “bruggen bouwen” omdat het meestal betekent dat tegenstellingen die niet te overbruggen zijn in vaagheid overbrugd wordt of dat muren die er staan om het huis een huis te laten zijn, worden afgebroken waardoor het huis helemaal verdwijnt.

Mgr. de Korte zei terecht in zijn preek dat het katholieke huis vele kamers heeft; dat het geen eenheidsworst is. We hebben vele vormen van spiritualiteit gekend en we kennen die nog. Ze uiten zich in de vele kloosterordes en in de lekenbewegingen. Dat moet ook vooral zo blijven, maar die diversiteit is op basis van hetzelfde geloof en dezelfde morele en sacramentele discipline. Om het duidelijk te zeggen: er is in het huis van de Kerk een kamer voor de charismatische beweging, voor de franciscanen, het opus Dei, en zelfs voor de jezuïeten, maar er is binnen de katholieke Kerk geen kamer voor groepen die een soort protestantse leer aanhangen. Met andere woorden: de katholieke Kerk is wezenlijk geen modaliteitenkerk waarin je in de ene parochie kunt geloven in de werkelijke tegenwoordigheid van Christus in de eucharistie en in de andere die aanwezigheid kunt ontkennen of praktisch negeren.

Ik roep al bijna vijftig jaar - en ik ben er meer van overtuigd dan ooit - dat de heilloze verdeeldheid alleen kan worden overwonnen in de waarheid. De waarheid – met ook zijn duidelijke consequenties voor het leven – moet verkondigd worden. De Kerk moet de mensen niet naar de mond praten. Dat deed Jezus ook niet. Hij stelde hoge eisen. Ja zeker, Hij was barmhartig, als men de eisen even niet haalde: “ga heen en zondig niet meer” was zijn woord. Hij heeft nooit gezegd: “je zonden zijn je vergeven maar ga maar gewoon door met je zondige leven. Ik heb er wel begrip voor.” Dan had hij het over “geween en tandengeknars”en over het “onblusbaar vuur”.

Er zijn in onze Kerk na het Concilie (en ik zeg het eerlijk) vooral door toedoen van priesters talloze misbruiken en foutieve meningen binnengeslopen. Als we daarvoor begrip blijven hebben, als we niet durven zeggen: dit is fout en dat is goed, dan zullen we binnen korte tijd iedereen verliezen. Want wie (van de jongeren) wil er bij een Kerk horen die nauwelijks ergens voor staat dan voor vaagheden? De inhoudelijkheid van het geloof van de meeste katholieken in onze dagen is zo minimaal dat we als Kerk zieltogend zijn. Laten we dat erkennen en beginnen het evangelie en de kerkelijke leer echt te preken en eisen te stellen aan hen die bij de Kerk willen horen, waarbij het sacrament van de biecht de manier is om na een misstap opnieuw bij de gemeenschap en bij Christus te horen.

Als we dat doen, zullen we in eerste instantie nog groepen en groepjes verliezen zoals in de afgelopen tijd hier en daar gebeurd is. Maar je moet niet mensen bij de gemeenschap willen houden die onwillig zijn en zich geestelijk al afgescheiden hebben. Dat is onvruchtbaar.

Komen we dan uit bij een “heilige-restkerk”. Nee, want de rest die we nu nog hebben, is niet heilig, al bijna verdwenen en weinig toegerust. We moeten gewoon aan een nieuwe Kerk beginnen. Wie de waarheid van de Kerk wil aanvaarden, die haar discipline en leven en eredienst wil aanvaarden, die is welkom.

Ik wens mgr. de Korte als nieuwe bisschop van Den Bosch veel wijsheid en de kracht van de Heilige Geest toe.

C. Mennen pr

Pinksteren 2016

Pastoor C. Mennen
e-mail: info@mennenpr.nl
cui resistite
home

liturgie

getijdengebed
preken
voordrachten

vrijmoedig commentaar

ons geloof

documenten