Pastoor C. Mennen
e-mail: info@mennenpr.nl
cui resistite
home

liturgie

getijdengebed
preken
voordrachten

vrijmoedig commentaar

ons geloof

documenten


De campagne die bezig is “Humane Vitae” onderuit te halen – de encycliek van Paulus VI uit 1968 die nee zei tegen kunstmatige geboorteregeling – heeft onlangs te maken gekregen met een onverwachte hindernis in een boek dat het ontstaan van de tekst reconstrueert, dank zij de toegang, voor het eerst, tot de geheime documenten die erover gaan, persoonlijk toegestaan door paus Franciscus. Het boek is getiteld: Gilfredo Marengo, “La nascita di un’enciclica. ‘Humanae Vitae’alle luce degli archivi vaticani”, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2018.

De hindernis is extra serieus aangezien de voorstanders van een “paradigmawisseling” (dat wil zeggen een liberalisering van de kunstmatige geboorteregeling) – van kardinaal Walter Kasper tot de theoloog Maurizio Chiodo, organisator van de inmiddels beroemde conferentie aan de pauselijke Gregoriaanse Universiteit die het startschot van de campagne betekende, met overduidelijke goedkeuring van paus Franciscus – zij allen verwachtten van dit boek nu juist geen hindernis maar een verdere impuls voor hun ideeën.
De auteur van het boek was namelijk de coördinator van een studiegroep, meer dan een jaar geleden ingesteld, juist in het klimaat van een herziening van “Humanae Vitae”. Naast Marengo waren de leden de theoloog Perangelo Sequeri, door de paus benoemd als hoofd van het pauselijk Instituut Johannes Paulus II voor Wetenschappen rond Huwelijk en Gezin, Angelo Maffeis van het Paulus VI Instituut in Brescia en de historicus Philippe Cheneux van de Pauselijke Lateraanse Universiteit. De voorstanders van het “overstijgen” van de leer van “Humanae Vitae” waren erg blij met de instelling van de studiegroep en juichten die toe omdat ze zagen dat deze samengesteld was door een van hen, aartsbisschop Vincenzo Paglia, iemand die dicht bij paus Franciscus staat, president van de Pauselijke Academie voor het Leven en groot kanselier van het Instituut Johannes Paulus II.

Afgelopen 8 maart is de krant van de Italiaanse Bisschoppenconferentie “Avvenire” – ook helemaal in de pas met de vernieuwers - zover gegaan dat zij “verrassende resultaten” voorzagen “van de studies goedgekeurd door de pauselijke academie voor het leven”, betreffende het ontstaan en daarom ook van de interpretatie in meer liberale termen van “Humanae Vitae”.
Ondertussen echter kwam er al een eerste teleurstelling voor de vernieuwers op 9 mei vande kant van het meest gezagvolle lid van de studiegroep, Sequeri, die in een wetenschappelijke conferentie over “Humanae Vitae” op de katholieke universiteit van Milaan herhaalde dat “de praktijk die de huwelijksdaad kunstmatig onvruchtbaar maakt niet te rechtvaardigen is” Maar nu, na het uitkomen van Marengo’s boek is de teleurstelling veranderd in consternatie. Immers met de kracht van feiten gaat het boek in tegen de idealen die de voorstanders van verandering zo dierbaar zijn.

Het is in feite voldoende alleen de samenvatting te lezen die Andrea Tornelli ons biedt op Vatican Insider – niet bepaald een twijfelachtige bron gezien haar nabijheid aan paus Franciscus – om te begrijpen hoezeer de strategie is fout gelopen om in de geheime voorbereidende papieren van de encycliek van Paulus VI een paar voorwendsels te vinden om de leer terug te draaien.
Het is bijvoorbeeld waar dat Paulus VI de toekomstige kardinalen Jacques-Paul Martin en Paul Poupard, in die tijd functionarissen op het staatssecretariaat, het eerste ontwerp van de encycliek heeft laten herschrijven, dat geschreven was door een theoloog van het pauselijk huis, zelfs een toekomstig kardinaal, Mario Luigi Ciappi. Maar in beide ontwerpen blijkt de leerstellige inhoud hetzelfde, hoewel verschillend geformuleerd. En zelfs over het tweede ontwerp was Paulus VI niet tevreden, zozeer dat hij het weer aanpaste en verwijderde wat hem onduidelijk leek. De herschreven stukken waren van zijn eigen hand of van zijn vertrouwde theoloog, de Milanees Carlo Colombo.

Evenzeer tonen de feiten aan dat Paulus VI bij het voorbereiden van de encycliek de vraag om synodaliteit en collegialiteit niet over het hoofd heeft gezien; dingen die heden ten dage zo geroemd worden , paradoxaal genoeg precies tijdens een van de meest monocratische pontificaten in de geschiedenis.
In 1967, het jaar vóór de publicatie, vroeg Paulus VI aan ruwweg tweehonderd synodevaders die voor de eerste gewone Bisschoppensynode in Rome bij elkaar kwamen, op een vertrouwelijke manier hun mening aan hem kenbaar te maken.  26 van hen antwoordden hem met visies die in het boek gepresenteerd worden, en onder hen die zich voor het “neen” uitspraken waren een toekomstige paus en heilige Karol Wojtyla, en de zeer populaire Amerikaanse bisschop Fulton Sheen, met een groot talent voor preken; ook hij is op weg naar de eer der altaren. Wojtyla, toentertijd aartsbisschop van Krakau, loopt in zijn notities die hij naar Paulus VI stuurde, vooruit op de ontwikkeling van de leer van “Humanae Vitae” die hij later uitwerkte.

Onder hen die voor het toestaan van kunstmatige geboorteregeling waren, waren een paar eerste klas kardinalen en bisschoppen uit het progressieve kamp, van Suenens tot Döpfner en tot Léger. En zelfs in de grote studiecommissie, opgericht door Johannes XXIII en daarna versterkt door zijn opvolger waren de voorstanders talrijker dan de tegenstanders. Maar Marengo’s boek bevestigt het feit dat Paulus VI “zeer aandachtig hun standpunten evalueerde” en deze verwierp – zoals hij achteraf schreef in het voorwoord van de encycliek – alleen omdat hij daarin “criteria zag voor een oplossing in deze kwestie die afweken van de morele leer ten aanzien van het huwelijk zoals die altijd door het leergezag van de Kerk verkondigd was”. Met andere woorden, men leest in dit boek dat Paulus VI tot het einde toe verre van aarzelend en weifelachtig was maar “krachtens het mandaat dat Ons door Christus is toevertrouwd” juist die “onderscheiding” in praktijk bracht die in onze tijd zozeer geprezen wordt en die in datzelfde jaar 1968 hem ertoe bracht tegen de wijdverbreide twijfels in plechtig de fundamentele waarheden van het katholieke geloof te bekrachtigen  met de publieke proclamatie van wat hij noemde het “Credo van het volk van God”.

Zoals bekend werd “Humanae Vitae” direct onderworpen aan een enorm spervuur van protesten, zelfs van de kant van belangrijke delen van de hiërarchie. Maar Paulus VI heeft nooit een stap terug gedaan. Integendeel, hij hield altijd vol dat het een van de hoogtepunten van zijn zending als opvolger van Petrus was. In zijn laatste openbare preek op het feest van de Heilige Petrus en Paulus in 1978 maakte hij de balans op van zijn pontificaat en noemde hij als zijn meest belangwekkende daden juist “Humanae Vitae”en het “Credo van het volk van God”.

Voor de voorstanders van een herziening van “Humanae Vitae” blijft er nu niets anders over dan erop te hameren, zoals ze altijd al doen, dat die leer “niet onfeilbaar en niet onveranderlijk” is. Dit werd in feite al gezegd ten tijde van de publicatie door een vooraanstaand theoloog van de Pauselijke Lateraanse Universiteit, Ferando Lambruschini, die volgens wat men nu vertelt, zich in die zin heeft uitgesproken op een direct verzoek van de paus. Het feit is echter dat Lambruschini onmiddellijk na deze verklaringen uit zijn lesgevende positie werd verwijderd, werd benoemd tot aartsbisschop van Perugia en in het Lateraan werd vervangen door de uiterst strenge moraaltheoloog Ermenegildo Lio.
Laat staan dat de kwestie op deze manier gesteld een beetje oneigenlijk is, aangezien “Humanae Vitae” geen afkondiging van een geloofsdogma bevat en daarom zichzelf niet presenteert als “definiërend leergezag” maar eerder als “definitief leergezag”. Dat wil zeggen de bevestiging van een constante leer in de geschiedenis van de Kerk, zoals die plechtig is herhaald door een opvolger van Paulus VI, Johannes Paulus II, in een gedenkwaardige rede bij de twintigste verjaardag van de encycliek:
“Humanae Vitae” ligt onder vuur. Maar ze moeten dan wel over het lijk van Wojtyla en Caffarra
(Deze slotzin verwijst naar een eerder stuk van Sandro Magister)

Vertaling: C. Mennen pr



“Humanae Vitae”.
Ziehier, hoe het geboren is
en wee hem die eraan komt

 
door de Vaticanist Sandro Magister op zijn website "Settimo Cielo"
18 juli 2018