Om onderstaande brief te begrijpen dient men de e-mail te lezen die ik van Henk Degen ontving, vroeger hoofd van de kerkelijke rechtbank in ons bisdom. Hij publiceerde die mail daarna als open vrief in het Brabants Dagblad van 4 juni 2016

Beste Henk,

Je schrijven klinkt als een persoonlijke brief, “van hart tot hart”, zoals je zegt. Maar een persoonlijke brief publiceer je toch niet via de krant. Daags vóór het verschijnen mocht ik van jou de volgende mail ontvangen: “Ter info. De brief die ik enkele weken geleden aan je toezond. Ik mocht geen antwoord ontvangen. Nu deel ik de brief met velen via het DB.” Die brief per e-mail was gedateerd op 25 mei. Toen was ik voor een bedevaart in het H. Land. Na mijn terugkomst heb hem gezien en apart gezet om uitvoerig te beantwoorden. Ik ben gewend mijn e-mails te beantwoorden, zij het niet altijd dezelfde dag. Daartoe kreeg ik geen tijd. Laat iedereen zijn conclusies trekken. Hieronder zal ik op je argumenten en beweringen ingaan.

1. Mijn zorg rond Amoris Laetitia is niet onterecht en wordt door velen over de hele wereld gedeeld onder wie ook veel priesters in Nederland. Op essentiële punten is de exhortatie uiterst vaag en dubbelzinnig. Ik wijs op het beruchte hoofdstuk 8 en de nog beruchtere voetnoot 351. De dubbelzinnigheid blijkt uit de totaal verschillende uitleggingen van bijv. kardinaal Müller, prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, enerzijds en kardinaal Schönborn van Wenen anderzijds. Het is mijns inziens niet de taak van de Apostolische Stoel zich in vaagheden te hullen als het gaat om de katholieke leer en de daarmee samenhangende sacramentenpraktijk. Het Petrusambt is niet voor het zaaien van verwarring maar voor het scheppen van helderheid in zake geloof en zeden. Volgens Mgr. Bruno Forte, een vertrouweling van de paus, heeft de paus de premissen willen geven voor een nieuwe sacramentenpraktijk die door sommigen in de Kerk (niet door de synodes) wordt voorgestaan. Dit kon, aldus Forte, volgens de paus niet al te duidelijk gebeuren “omdat die anderen dan te veel herrie gaan maken”.

Er wordt geciteerd uit “Familiaris Consortio” van de H. Johannes Paulus II maar  Amoris Laetitia ademt de geest van de situatiemoraal waartegen Johannes Paulus II (zoals alle pausen tot nog toe) zich hevig hebben verzet. Als er wordt gezegd dat Familiaris Consortio toestaat dat onder bepaalde omstandigheden de hertrouwd gescheidenen te communie gaan, wordt blijkbaar opzettelijk de restrictie van paus Johannes Paulus weggelaten dat dit namelijk alleen kan als men als broer en zus leeft. Zo worden er meer dingen buiten hun context en daarmee misleidend geciteerd.

Je hebt gelijk dat de onontbindbaarheid van het huwelijk steeds wordt bevestigd. Dit wordt echter steeds meer een wassen neus als je dat in de praktijk ondergraaft door een tegengestelde praktijk. In dit kader passen ook de nieuwe procesregels van “Mitis Iudex”. Op de enkele maanden geleden gehouden studiedag in Leuven in het kader van de Onclin Chair over dit onderwerp was iedereen – van links tot rechts – erg kritisch over de nieuwe normen. Mgr. Roch Pagé, de bekende Canadese canonist, stelde daar het volgende. Als de paus hertrouwd gescheidenen aan het sacramentele leven van de Kerk wil laten deelnemen, dan moet hij duidelijk de praktijk veranderen op een wijze zoals die ook bij de orthodoxen bestaat. Hij moet daar echter niet het kerkelijk procesrecht voor misbruiken. Het huwelijksprocesrecht dient om de “waarheid” rond een huwelijk vast te stellen: is het huwelijk geldig of niet geldig. Het dient niet als een alibi om mensen tot de sacramenten toe te laten. En daar lijkt het nu op. Niemand was voor het proces alleen voor de bisschop omdat veel bisschoppen geen enkele ervaring hebben in het canonieke recht. Bovendien is ook het verdwijnen van de verplichte tweede instantie zonder een duidelijk versterkte positie van de defensor vinculi een verzwakking van het recht en maakt het proces makkelijk vatbaar voor misbruik.

Wat je zegt over huwelijken waarvan de ongeldigheid niet te bewijzen is, zegt de Codex dat het huwelijk rechtsbegunstiging geniet zodat voor de ongeldigheid altijd voldoende bewijzen moeten zijn. Dat biechtvaders in dergelijke gevallen verlof konden geven te communiceren, lijkt mij volgens de geldende regels niet mogelijk. Men kan immers geen tweede kerkelijk huwelijk sluiten, leeft dus in concubinaat en is daarmee van de communie uitgesloten.

In het stuk waar je Paulus aanhaalt, lijk je twee dingen door elkaar te halen. Paulus heeft het over het geweten van de communicant. Als iets ernstigs zijn geweten bezwaart (gemeten aan de moraal van de Kerk), dan mag hij niet te communie gaan. Dit valt principieel niet onder het oordeel van de bedienaar van de communie. Iets anders is als het gaat om een publieke zonde waarin men volhardt. En dat is het geval publiek samenwonen, een louter burgerlijk huwelijk etc. Dan is de priester verplicht de communie te weigeren. Dit heeft de maken met het ecclesiaal karakter van de eucharistie waaraan afbreuk gedaan wordt als men iemand die in een publieke zondige situatie leeft toelaat tot de communie.

2.  Als ik de paus dictatoriaal noem, gaat het niet over het feit dat hij niet mag zeggen waar het op staat. Het gaat mij over zijn optreden tegen bepaalde bisschoppen (altijd van een meer behoudende signatuur) die hij zonder opgave van redenen ontslaat. Een bekend voorbeeld daarvan is Mgr. Rogelio Livieres Plano die hij ontslaat na een visitatie waarvan de resultaten niet bekend gemaakt worden terwijl hij de betrokkene zelfs weigert te ontvangen hoewel de deze op het moment van ontslag in Rome is. Het hele gebeuren rond de jonge kloosterorde van de Franciscanen van de Onbevlekte en haar stichter. De stichter staat nog steeds onder huisarrest zonder dat er iets tegen hem is ingebracht. Er waren beschuldigingen van verduistering. Die zijn zelfs door de Italiaanse rechtbank ongegrond verklaard. Dit alles waarschijnlijk omdat ze gedeeltelijk de traditionele ritus volgen en veel roepingen hebben, in tegenstelling tot de traditionele ordes. In dit beeld past ook het nieuwe Motu Proprio dat bepaalt dat geen enkele bisschop nog een nieuwe religieuze beweging mag goedkeuren zonder voorafgaand verlof van Rome.

Een paus heeft uiteraard het recht zijn stempel op bisschopsbenoemingen te drukken maar ik noem het dictatoriaal als hij bij diverse benoemingen niet eens het advies van de Congregatie afwacht maar zomaar ergens een vriendje benoemt. De nieuwe normen voor het wegsturen van bisschoppen passen ook in dit schema. Het vergroot de formele greep van de paus op bisschoppen ook als ze niet goed functioneren (maar wat is dat? Zij klachten uit bepaalde hoek voldoende?).

De hervorming van de Curie stond hoog op het programma. Dat mag en moet wellicht. Maar er is nog niet zoveel van terecht gekomen. Om dan met Kerstmis ongenuanceerd niet enkele leden maar alle leden van de Curie de oren te wassen en ze grof van van alles en nog wat te beschuldigen, gaat alle perken te buiten. Het is niet moedig maar lomp (een karakterisering van Antoine Bodar die ik graag overneem).  Kardinaal Pell is aangesteld om de financiën te onderzoeken maar heeft hij echt de vrije hand? De staatsecretaris lijkt hem weer te dwarsbomen. De paus is in heel de hervorming van de curie niet erg sterk.

Jij vindt zijn uitspraken over de maffia moedig. Wellicht. Mag ik erop wijzen dat paus Johannes Paulus II als in 1993 bij een bezoek aan Sicilië al uiterst hard uithaalde tegen de maffia. In 2010 haalde Benedictus XVI in Palermo opnieuw fel uit naar de maffia. Dus dat is niks nieuws. Nieuws is misschien dat Franciscus de maffia geëxcommuniceerd noemde. Maar jij als canonist begrijpt zeker de moeilijkheid van een dergelijke uitspraak. Zijn maffialeden nou formeel geëxcommuniceerd? Op grond waarvan? Op grond van een decreet? Dat is er niet. Op grond van een retorische uitroep? Is dat de canonieke manier om iemand te excommuniceren?

Manipuleren betekent inderdaad op slinkse wijze je zin doordrijven. Ik zie dit in de hele aanloop naar Amoris Laetitia. Al wat er gebeurd is kan alleen verklaard worden door de wens van de paus de pastorale praktijk rond hertrouwd gescheidenen te veranderen. Hij heeft daartoe Kasper een toespraak in het consistorie laten houden waarbij hij niet ophield Kasper te bejubelen als een groot theoloog. De leiding van de Synode (Baldisseri en Forte) waren vertrouwelingen van de paus en probeerden op alle mogelijke en onmogelijke manieren diens agenda door te drijven tegen de wensen van de synodevaders in. Het tussenrapport is daar het meest duidelijke voorbeeld van. Het gaf totaal niet weer wat er besproken was, alleen wat Baldisseri en Forte wilden dat eruit kwam. Er kwam een enorm protest, ook van kardinaal Erdö die zich als rapporteur door Baldisseri en Forte voor gek gezet voelde. Dit is zo doorgegaan tot aan de slotverklaring van de tweede synode toe. Die werd weer in meerderheid afgewezen. Het huidige document is door kardinaal Schönborn in de laatste nacht voor de afsluiting als compromis in elkaar geflanst en zo op het laatste moment goedgekeurd omdat er toch iets moest zijn.

Dr. Sandro Magister heeft aangetoond dat niet de Synodes Amoris Laetitia hebben bepaald (al heeft de paus de mond vol van ‘synodaliteit’) maar de huistheoloog van de paus, mgr. Fernandez. In een boek van zijn hand van tien jaar geleden ontdekte Magister hele lappen tekst die zo in de exhortatie zijn overgenomen.

Daarbij moeten we ook niet vergeten dat er een elftal kardinalen in een persoonlijke brief aan de paus tijdens de synode hebben gevraagd duidelijkheid te verschaffen. De paus maakt de brief bekend en houdt diezelfde avond een bitse en zee onterechte toespraak over “farizeeën” waarmee duidelijk de betreffende kardinalen bedoeld waren. Op iedere, zelfs lichte vorm van oppositie, reageert paus bits en onhebbelijk.

3. Ten aanzien van Mgr. de Korte heb ik inderdaad gezegd dat hij mij te gemakkelijk over bruggen bouwen en muren afbreken spreekt. Pontifex betekent inderdaad bruggenbouwer maar in de oorspronkelijke betekenis van het woord  gaat het dan wel over de brug, de weg van de mensen naar God. Heel vaak wordt met bruggenbouwen tegenwoordig bedoeld: tegenstellingen in de Kerk overbruggen. Dat betekent heel vaak het verdoezelen van de waarheid in een soort grote gemene deler of zogenaamd  iedereen in zijn waarde laten onder het motto: ook jij mag er zijn. Dat is niet katholiek en daar ben ik dus tegen. Uit de interviews krijg ik de indruk dat hij nogal rekkelijk is in bepaalde opzichten. Daar heb ik niet onbeperkt vertrouwen is. Hij overigens een heel aardige man die ik al heel lang ken.

Jouw gepsychologiseer over mijn kwetsbare kant vind ik erg interessant maar of het hout snijdt, dat is de vraag.

Ik ben priester geworden omdat ik onvoorwaardelijk sta achter het katholieke geloof in heel zijn volheid met al zijn consequenties. Die waarheid die, toen zij onverkort en met trots werd verkondigd en in alle heiligheid werd beleefd in een sacrale liturgie, grote aantrekkingskracht uitoefende op mensen en veel mensen tot de Kerk trok, heb ik tijdens mijn priesterleven voornamelijk door aanvallen van binnenuit zien afbrokkelen. Tegen die afbrekers, voornamelijk onder priesters en religieuzen, heb ik mij altijd met overtuiging gekeerd in woord en geschrift. Ik heb daarbij niemand gespaard die naar mijn overtuiging het geloof van de mensen onderuit haalde of shockeerde. Daarbij heb ik de slapheid van de meeste bisschoppen aangeklaagd die er meer op uit waren de lieve vrede te bewaren of de vormeloze kudde bij elkaar te houden. Dat dit niet zou lukken heb ik steeds voorspeld. En zo hebben we in Nederland alles verloren: alle katholieke instellingen en het allergrootste gedeelte van de gelovigen. Zelfs nu nog durven bisschoppen niet te kiezen voor het enige dat nog iets van de Kerk zal kunnen redden:  de volledige katholieke waarheid in verkondiging, liturgie en bestuur zonder heilloze compromissen.

In de Kerk is altijd het volgende onderscheid gemaakt: een leeuw op de preekstoel, een lam in de biechtstoel. Dat betekent: de leer moet zonder compromissen gepreekt worden, soms in al zijn hardheid zoals Jezus ook deed. In de biechtstoel, in het persoonlijke gesprek kun en moet je aandacht hebben voor de persoonlijke omstandigheden van iedere mens in liefdevolle nuance. Ik geloof dat ik dit laatste ook altijd geprobeerd heb te doen.

De fout in onze tijd is dat de meeste verkondigers blatende lammeren zijn die niets te melden hebben omdat ze zich verliezen in de dodelijke nuance. Daarmee heeft de Kerk zich uit de markt geprijsd. We hebben profeten en echte verkondigers nodig die van paus noch duvel bang zijn.

Ik wil ook graag de Heilige Geest aanroepen. Hij is bovenal de Geest van de waarheid is, die de wereld niet kan ontvangen (vgl. Joh. 14, 17):

Hostem repellas longius,
pacemque dones protinus:
ductore sic te praevio
vitemus omne noxium.

(Verlos ons als de vijand woedt,
geef ons de vrede weer voorgoed.
Leid Gij ons voort, opdat geen kwaad,
geen ongeval ons leven schaadt.)

Cor Mennen pr
Beste Henk,
Pastoor C. Mennen
e-mail: info@mennenpr.nl
cui resistite
home

liturgie

getijdengebed
preken
voordrachten

vrijmoedig commentaar

ons geloof

documenten